سلام!

دوستان، دانشجویان عزیزم؛
گاهی برای شناخت ارزش یک کار باید به ریشههای تمدن نگاه کرد. تمدنها نه از برجهای بلند، بلکه از خاکِ
زنده آغاز میشوند. از دانهای که در دل زمین گذاشته میشود، از آبی که به مزرعه میرسد، و از انسانی که با
دستهایش زمین را آباد میکند.

در سنت اسلامی، کشاورزی فقط یک حرفه نیست؛ یک عمل مقدس، یک عبادت اجتماعی و یک جهاد برای حیات
بشر است.
امروز میخواهم درباره همین موضوع سخن بگویم:
چرا در نگاه معصومان علیه السّلام، کشاورزی فقط تولید غذا نیست، بلکه ساختن آینده انسان است.
زمین در نگاه اسلام؛ امانت الهی
قرآن وقتی از زمین سخن میگوید، آن را صرفاً یک منبع طبیعی معرفی نمیکند؛ بلکه آن را بستر حیات و
امانت الهی میداند.
خداوند میفرماید:
«ُهو َأ ْنشأکم ِمن ا َلأرض َواستعمرُکم ِفیها»
(هود: )۶۱
یعنی خداوند شما را از زمین پدید آورد و آبادانی آن را به شما واگذار کرد.
دقت کنید؛ قرآن نگفت زمین را مصرف کنید، گفت آن را آباد کنید.
در ادبیات دینی، این آبادانی همان چیزی است که در اندیشه اسلامی به آن عمران زمین میگویند؛ و کشاورزی نخستین و بنیادی‌ترین شکل این عمران است.

درختکاری؛ صدقه‌ای که پایان ندارد

پیامبر اکرم صلى الله علیه وسلم جمله‌ای دارند که شاید از زیباترین تعریفها درباره کشاورزی باشد:
ما ِمن مسلم یغرس غراس ًأو یزرع زرعا فیأکل منه إنسان أو طیر أو حیوان إلا کان له به صدقه

یعنی :

هیچ مسلمانی درختی نمی‌کارد یا کشتی نمی‌کارد مگر آنکه هر کس از آن بخورد، برای او صدقه محسوب می‌شود.
به این معنا توجه کنید:
در نگاه پیامبر، کشاورز فقط تولیدکننده غذا نیست؛ او تولیدکننده صدقه جاریه است.
پرنده‌ای که روی شاخه مینشیند،
حیوانی که از آن میخورد،
انسانی که از محصول بهره میبرد،
همه در پاداش آن کشاورز شریک‌اند.
این نگاه، کشاورزی را از یک فعالیت اقتصادی به یک عمل معنوی و اخلاقی تبدیل میکند.

سیره عملی معصومان علیهم السلام در کشاورزی

یکی از نکات مهمی که در تحلیلهای پژوهشی تاریخ زندگانی معصومان علیهم السلام مورد توجه قرار گرفته، این است که معصومان فقط درباره کشاورزی سخن نگفتند؛ خودشان نیز کشاورزی میکردند.
امیرالمؤمنین علی علیه السّلام نمونه برجسته این سنت است.
در منابع تاریخی مانند نهج‌البلاغه و بحارالانوار آمده است که امام علی:
• زمینهای بایر را احیا میکرد
• چاه حفر می‌کرد
• نخلستان ایجاد کرد
• و بسیاری از آنها را وقف نیازمندان نمود
امام صادق علیه السّلام نیز میفرمایند:
«الزُّرّاع کنوز الله فی أرضه.»
یعنی:
کشاورزان گنجهای خدا در زمین‌اند.
چرا؟
چون آنها حیات را تولید می‌کنند.

کشاورزی؛ امنیت واقعی یک جامعه

در مطالعات معاصر توسعه، پژوهشگران اقتصاد کشاورزی تأکید میکنند که امنیت غذایی پایه امنیت ملی است.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO ) نیز بارها اعلام کرده است که کشورهایی که تولید پایدار غذا ندارند، در برابر بحرانها بسیار آسیب پذیرند.
جالب است که این حقیقت، قرنها پیش در اندیشه اسلامی مطرح شده بود.
در تحلیلهای منتشر شده در برخی مقالات فرهنگی–اجتماعی درباره کشاورزی در گفتمان اسلامی، تأکید میشود که کشاورزی سه کارکرد اساسی دارد:
۱ . حفظ استقلال اقتصادی
۲ . تأمین غذای جامعه
۳ . حفظ تعادل محیط زیست
بنابراین کشاورزی فقط مسئله اقتصاد نیست؛ مسئله تمدن است.

کشاورزی؛ مدرسه اخلاق

کشاورزی فقط محصول تولید نمیکند؛ انسان میسازد.
کشاورز چهار چیز را یاد میگیرد:
صبر
دانه میکارد و ماهها انتظار میکشد.
توکل
میداند که باران و آفتاب در دست او نیست.
امید
حتی اگر یک فصل از بین برود، دوباره میکارد.
تواضع
چون هر روز با خاک سر و کار دارد.
به همین دلیل بسیاری از متفکران اسلامی معتقدند کشاورزی نوعی تربیت معنوی انسان است.

مسئولیت نسل دانشگاهی

دوستان دانشجو؛
امروز کشاورزی فقط شخم زدن زمین نیست.
کشاورزی امروز یعنی:

•  فناوری زیستی
•  مدیریت آب
•  کشاورزی هوشمند
•  حفظ خاک
•  حفاظت از تنوع زیستی
•  کشاورزی پایدار

یعنی دانش و زمین باید با هم پیوند بخورند.
اگر علم از زمین جدا شود، تبدیل به دانشی انتزاعی میشود.
و اگر کشاورزی از علم جدا شود، گرفتار عقب ماندگی خواهد شد.
نسل شما باید این دو را به هم پیوند دهد.

آیندهای که باید ساخته شود

امروز جهان با بحرانهای بزرگی روبه رو است:

• بحران آب
•  تخریب خاک
•  تغییر اقلیم
•  کاهش امنیت غذایی

در چنین شرایطی، کشاورزی دیگر فقط یک شغل نیست؛
یک مأموریت تمدنی است.
شما میتوانید نسلی باشید که:

• زمین را دوباره زنده کند
•  کشاورزی پایدار را توسعه دهد
•  و امنیت غذایی را تضمین کند.

حرف آخر:

در نگاه معصومان علیه السّلام:
کشاورزی
تنها تولید غذا نیست؛
عبادت است.
درخت
فقط یک گیاه نیست؛
صدقه جاریه است.
زمین
فقط خاک نیست؛
امانت الهی است.
و کشاورز
فقط یک شغل ندارد؛
او حافظ حیات است.
دوستان عزیز؛
هر تمدنی که زمینش را از دست بدهد، آیندهاش را از دست میدهد.
اما تمدنی که خاکش را آباد کند،
نه تنها غذای مردمش را تأمین میکند،
بلکه امید آینده را نیز میکارد.
و شاید به همین دلیل است که در فرهنگ اسلامی،
دانه ای که در خاک کاشته میشود
فقط یک بذر نیست؛
بذر آینده انسان است

دکتر حمیدرضا میرزایی
rubika.ir/hamidreza__mirzaei
eitaa.com/negasht_mirzaei